Cơn sốt FOMO AI và 5 bước tỉnh táo để không bị công cụ dẫn dắt

Có bao giờ bạn mở điện thoại lên vào mỗi buổi sáng, lướt qua hàng loạt bài viết khoe thành tựu tự động hóa, và tự nhiên thấy lòng mình chùng xuống vì cảm giác bản thân đang bị bỏ lại phía sau hay chưa.

Nếu ở tập đầu tiên, chúng ta đã nói về điểm chạm đầu tiên và việc bắt đầu trả lương cho một bản sao số của chính mình, thì hôm nay, tôi muốn cùng các bạn bước chậm lại một nhịp. Bởi vì những ngày gần đây, khi quan sát trên khắp các nền tảng mạng xã hội và ngồi trò chuyện trực tiếp với nhiều bạn trẻ ở độ tuổi đôi mươi, tôi nhận thấy làn sóng sợ bị bỏ lỡ theo trí tuệ nhân tạo đang diễn ra ở mức độ quá khủng khiếp.

Các bạn hoang mang khi thấy mỗi ngày lại mọc lên hàng chục thuật ngữ kỹ thuật mới. Và trong cơn hoảng loạn đó, rất nhiều bạn đang lao đi mua những gói tài khoản đắt nhất, tải về hàng chục bộ công cụ mà chính mình còn chưa hiểu rõ nó vận hành ra sao.

Trước khi đi sâu vào câu chuyện hôm nay, tôi muốn trấn an các bạn một điều thật lòng. Tôi không phải là một chuyên gia công nghệ hay một kỹ sư lập trình. Tôi chỉ là một người làm kinh doanh bình thường ở tuổi bốn mươi, mới bắt đầu mò mẫm với trí tuệ nhân tạo gần một năm nay. Những gì các bạn sắp nghe dưới đây không phải là lý thuyết sách vở, mà được đúc kết từ chính thời gian, công sức và cả những khoản tiền học phí thật mà tôi đã bỏ ra. Vì vậy, bạn không việc gì phải vội vã hay sợ hãi cả. Hãy cứ bình tĩnh trải nghiệm từ từ. Để giúp các bạn biết chính xác mình cần làm gì ngay lúc này, tôi đã đúc kết lại thành năm điều cốt lõi theo đúng thứ tự từ một đến năm dưới đây.

Điều thứ nhất. Hãy tự hỏi mình đang cần giải quyết công việc thật, hay chỉ đang đi mua thuốc an thần cho nỗi sợ bị bỏ lại phía sau.

Trước khi bạn quyết định bấm nút tải một phần mềm hay rút hầu bao trả phí, hãy ngồi xuống và tự vấn bản thân một câu thật thẳng thắn. Bạn đang lao theo nó vì thấy người khác ai cũng có, hay vì công việc trước mắt của bạn thực sự cần đến nó.

Khi bạn dùng bản miễn phí, thực chất công cụ nào cũng giống như nhau cả thôi, nó chỉ như một người bạn ngồi cà phê tán gẫu, bạn nói thì họ phản hồi, còn giá trị thực tế bạn vẫn phải tự tay làm hết. Sự khác biệt chỉ đến khi bạn bắt đầu trả lương cho nó. Nhưng ngay cả khi đã trả phí mà bạn không biết mình thuê người trợ lý này về để giao việc gì, thì bạn lại rơi vào một cái bẫy khác, đó là bẫy tích trữ công cụ.

Tôi kể cho các bạn nghe một bài học xương máu của chính mình. Cách đây sáu tháng, vì thấy một nền tảng xử lý bối cảnh hình ảnh và video quá ấn tượng, tôi đã bỏ ra hơn tám triệu đồng để mua gói cả năm, mỗi tháng hệ thống cấp cho một ngàn hai trăm điểm tín dụng. Nhưng các bạn biết điều gì xảy ra không. Suốt sáu tháng ròng rã, tôi không hề đụng tới tài khoản đó dù chỉ một lần, đến mức bà xã tôi cũng phải bật cười bảo sao anh mua phí tiền thế. Lý do rất đơn giản, công việc hiện tại của tôi chưa thực sự cần đến nó và tôi không có thời gian để chạm vào. Đó là minh chứng rõ nhất cho thấy, mua một công cụ xịn mà không xuất phát từ nhu cầu thực tế của chính mình thì dù rẻ hay đắt cũng là sự lãng phí.

Điều thứ hai. Tỉnh táo sàng lọc thông tin và ngưng cài đặt các bộ kỹ năng vô tội vạ gây hao hụt tài nguyên ngầm.

Khi bạn bắt đầu tìm kiếm về trí tuệ nhân tạo, thuật toán mạng xã hội sẽ lập tức đọc được hành vi của bạn. Mỗi ngày mở máy lên, trước mắt bạn sẽ lướt qua hàng loạt bài viết giật tít kiểu như bắt buộc phải tải ngay mấy chục bộ kỹ năng này, hoặc phải cài ngay các trình cắm bổ sung và giao thức đo lường kia để tiết kiệm tài nguyên.

Thực sự khi nhìn thấy những bài viết đó, tôi cảm thấy rất buồn cười. Các bạn phải hiểu một nguyên lý rất cơ bản thế này. Bản thân các nền tảng lớn hiện nay như Claude đều đã tích hợp sẵn thanh công cụ theo dõi ở ngay góc dưới bên phải màn hình, và bạn hoàn toàn có thể tự đo lường hiệu quả bằng chính khối lượng công việc thực tế của mình.

Khi bạn nghe theo đám đông, nhồi nhét hàng chục tệp kỹ năng hay các công cụ đo lường vào hệ thống trong khi chính bạn còn chưa biết cái nào phù hợp với việc của mình, thì điều ngược lại sẽ xảy ra. Ngay khi mở cuộc trò chuyện, con bot sẽ phải tiêu tốn một lượng tài nguyên cực kỳ lớn chỉ để quét và đọc qua toàn bộ đống kỹ năng rườm rà đó. Cuối cùng, bạn cài công cụ để mong tiết kiệm, nhưng lại làm cạn kiệt tài nguyên nhanh hơn cả lúc sử dụng bình thường.

Hãy luôn nhớ nguyên tắc cốt lõi này. Giá trị của bạn không nằm ở số lượng công cụ bạn cài vào máy, mà nằm ở việc bạn hiểu rõ mình đang điều khiển cái gì để giải quyết bài toán nào.

Điều thứ ba. Gỡ bỏ ngay ảo tưởng khoe gói tài khoản đắt tiền trong hồ sơ xin việc.

Gần đây tôi còn thấy một làn sóng các bạn trẻ đưa vào bản hồ sơ năng lực của mình dòng chữ sở hữu tài khoản cấp cao nhất với mức phí hàng trăm đô mỗi tháng để gây ấn tượng với nhà tuyển dụng.

Từ góc nhìn của một người làm chủ doanh nghiệp, tôi khẳng định với các bạn rằng việc đó không giải quyết được bất kỳ vấn đề gì cả. Gói cao hay gói thấp không quan trọng, quan trọng là bạn có được tiếp cận phiên bản thông minh của nó và biết cách khai thác tối đa hay không.

Vừa rồi, tôi có dịp ngồi trò chuyện với Văn, một bạn trẻ sinh năm hai ngàn lẻ năm, năm nay mới hai mươi mốt tuổi, đang học đúng chuyên ngành trí tuệ nhân tạo tại một trường đại học quốc tế và đồng thời tự mở quán cà phê riêng. Thay vì bỏ tiền mua các phần mềm quản lý bán hàng có sẵn ngoài thị trường vốn nhiều tính năng thừa mà lại thiếu đi những nhu cầu đặc thù của quán, cậu bạn hai mươi mốt tuổi này đã tự dùng trí tuệ nhân tạo để viết ra một ứng dụng riêng. Một đầu cài trên máy tính bảng làm thực đơn tự động đồng bộ hình ảnh cho khách chọn món, một đầu cài trên điện thoại để theo dõi báo cáo doanh thu mỗi ngày, kết nối trực tiếp với cơ sở dữ liệu đám mây của Google hoàn toàn miễn phí.

Khi tôi hỏi Văn đang trả phí gói nào để làm ra toàn bộ hệ thống đó, cậu ấy mỉm cười bảo rằng em chỉ dùng gói tiêu chuẩn hai mươi đô một tháng thôi anh ạ, nhiều bạn trẻ bây giờ mua gói cao cấp là đang bị cuốn theo tâm lý đám đông đấy.

Bản thân tôi cũng vậy. Ở tuổi bốn mươi, không phải dân công nghệ, nhưng suốt năm tháng qua tôi cũng chỉ dùng đúng gói tiêu chuẩn đó để tự xây dựng ứng dụng quản trị văn phòng, theo dõi tiến độ chăm sóc khách hàng theo từng mã màu trực quan và thiết lập đội ngũ trợ lý ảo tự động viết bài tối ưu tìm kiếm cho trang web của công ty. Chỉ một gói cơ bản vừa đủ dùng, khi biết cách khai thác đúng, nó đã giúp doanh nghiệp của tôi giải quyết được khối lượng công việc tiết kiệm hàng tỷ đồng mỗi năm.

Điều thứ tư. Phân chia logic công việc và đóng gói gọn nhẹ trong từng phiên làm việc.

Thay vì đi tìm những thủ thuật màu mè trên mạng, thứ giúp bạn tiết kiệm tài nguyên và làm chủ công cụ thực sự chỉ nằm ở ba thao tác.

Thứ nhất là phân chia logic công việc thật rõ ràng trước khi giao việc. Bạn phải bóc tách được bước nào làm trước, bước nào làm sau, khâu nào máy móc xử lý được và khâu nào con người phải tự mình thổi hồn vào.

Thứ hai là giải quyết dứt điểm từng đầu việc ngay trong một phiên trò chuyện, không kéo lê lan man từ chuyện này sang chuyện khác khiến bộ nhớ bị quá tải.

Và thứ ba là sau khi làm xong, hãy đóng gói lại thành một bộ quy trình thật cô đọng, tiết kiệm chữ nhất có thể. Nhờ vậy, ở những phiên làm việc ngày hôm sau, hệ thống chỉ cần đọc lại đúng bản đúc kết ngắn gọn đó là hiểu việc ngay lập tức mà không tốn tài nguyên quét lại từ đầu.

Điều thứ năm. Cứ bình tĩnh trải nghiệm theo nhịp độ của riêng bạn.

Trong cuộc sống cũng như trong hành trình tu tập mà tôi đang theo đuổi, chặng đường nhân sinh của mỗi con người là một chu kỳ tiếp nối liên tục. Không có thời điểm nào gọi là quá muộn để bắt đầu, và cũng không có điểm nào là kết thúc cả. Nếu một người bốn mươi tuổi làm ngành truyền thông truyền thống như tôi còn có thể tự học từ con số không để sắp xếp lại nền tảng doanh nghiệp của mình, thì các bạn ở tuổi đôi mươi đang có trong tay tài sản quý giá nhất, đó là thời gian và sự nhạy bén.

Đừng để những tiếng ồn trên mạng xã hội làm tâm trí bạn tán loạn. Hãy bắt đầu từ một công việc nhỏ nhất mà bạn đang phải lặp đi lặp lại mỗi ngày, mở một gói công cụ vừa đủ, trò chuyện với nó, sai thì sửa, rườm rà thì gọt bớt. Bởi vì suy cho cùng, giá trị của bạn không nằm ở số lượng công cụ bạn cài vào máy, mà nằm ở việc bạn hiểu rõ mình đang điều khiển cái gì để giải quyết bài toán nào.

Trước khi khép lại cuộc trò chuyện hôm nay, hãy thử nhìn lại màn hình máy tính và điện thoại của bạn xem. Trong số hàng chục ứng dụng, tệp kỹ năng và những hội nhóm mà bạn vừa vội vàng bấm tham gia tuần qua, có bao nhiêu thứ thực sự đang giúp công việc ngày mai của bạn nhẹ đi, và bao nhiêu thứ chỉ đang nằm đó để khỏa lấp nỗi bất an của chính bạn.